Yeryüzündeki kara parçalarının dörtte birini dağlar oluşturur. Siz de benim gibi gezmeyi ve yeni yerler keşfetmeyi seven biriyseniz mutlaka bir dağa çıkarken ya da uzaktan seyrederken bu soru aklınıza gelmiştir – Dağlar nasıl yarandı?. Dağlar hakkında herşey bu yazımda.
Dağın tepesine hangi yoldan çıkarsan çık, manzara aynıdır.
Çin Atasözü
Dağ Nedir?
Dağlar, çevredeki alanlara kıyasla daha yüksekte bulunan bir yeryüzü biçimidir. Dağlar 600 metreden daha yüksektir. Tepelerden daha uzun ve diktirler. Çoğu dağ, dünyanın tektonik plakalarının yavaş ve devasa hareketleri nedeniyle oluşmuş olsa da, bazıları erozyon ve volkanik faaliyetlerin sonucunda oluşmuştur.
Dağlar, yüksekliklerine göre farklı iklim koşullarını temsil etmektedir. Mesela, uzun boylu bir dağda, tabandaki koşullar en üstteki bölgeden farklıdır. Dağ tabanı ile karşılaştırıldığında, üst kısım daha soğuk ve karla kaplanmış olabilir. Ayrıca, dağın tepesinde güneş ışınlarına karşı daha az oksijen ve daha az koruma vardır.
Dağlar Nasıl Yarandı?
Dünya’da birçok dağ olup bunların ortaya çıkış nedeni farklıdır. Bazı dağlar yeryüzünün sıkışmasıyla oluşurken bazı dağlar lavların yeryüzüne çıkıp donmasıyla oluşur. Yanardağların lavlarının kaynağı, magma denen çok sıcak kütledir.
Dağ temel olarak toprak ve kaya malzemelerinden oluşur. Dağ oluşumu ile ilgili olarak, dünyanın en dış tabakası ya da yerkabuğu altı tektonik plakadan oluşur. İki levha birbiriyle birlikte hareket ederken ya da çarpıştığında geniş araziler yükseltilir ve dağların oluşmasına neden olur.
Kısacası, iki büyük tektonik levha çok yavaş biçimde çarpışırsa kıvrımlı dağ oluşur. Tektonik levhalar birbirlerini sıkıştırdıkça uçları yukarıya doğru kıvrılmaya başlar. Bu süreç 1000 yıl devam ettiğinde ortaya kıvrımlar Himalayalar, And Dağları ve Alpler gibi geniş sıradağlar çıkıyor.
Lavların yeryüzüne çıkmasıyla oluşan dağlar ise, erimiş kayanın yeraltındaki odalarda birikmesiyle volkanik dağ oluşuyor. Birikim sürdükçe odadaki basınç artar ve magma yukarı itilir. Erimiş kaya yani magma yüzeye lav biçiminde yavaşça veya patlayıcı bir akışla çıkar. İki senaryoda da magma yüzeyde volkanik kayaya dönüşerek yeni topraklar yaratır.
Denizde oluşan yanardağlar büyüyerek suda bir ada gibi görünür. Bazen denizin altındaki bir yanardağ patladığında neredeyse anında ortaya yeni bir ada çıkar.
